Audyt energetyczny – na czym polega i kto go wykonuje?

Audyt energetyczny to szczegółowa analiza efektywności energetycznej budynku, procesu produkcyjnego lub przedsiębiorstwa, obowiązkowa dla określonych podmiotów gospodarczych na mocy ustawy o efektywności energetycznej. Pozwala ustalić zakres działań, które ograniczą zapotrzebowanie obiektu na energię, oraz oszacować koszty modernizacji i przewidywane korzyści finansowe wynikające z ich realizacji. Wyjaśniamy, czym różni się audyt energetyczny od świadectwa charakterystyki energetycznej, kto ma obowiązek go wykonywać oraz jakie kary grożą za jego brak.

Świadectwo energetyczne a audyt energetyczny

Zarówno świadectwo charakterystyki energetycznej, jak i audyt energetyczny opisują efektywność energetyczną nieruchomości, jednak są to różne dokumenty o różnym przeznaczeniu. Świadectwo charakterystyki energetycznej nie wymaga obowiązkowej wizji lokalnej i może zostać sporządzone na podstawie kompletnej dokumentacji projektowej oraz wiarygodnych danych dotyczących budynku. Audyt energetyczny wymaga natomiast zasadniczo przeprowadzenia wizji lokalnej na terenie nieruchomości lub przedsiębiorstwa, dla którego jest wykonywany, i jest zwykle badaniem bardziej rozbudowanym oraz czasochłonnym niż sporządzenie świadectwa – obejmuje też zalecenia modernizacyjne oraz analizę ekonomiczną, których świadectwo nie zawiera.

Jak wygląda audyt energetyczny przedsiębiorstwa?

Podczas audytu energetycznego przedsiębiorstwa ocenie poddaje się budynek lub zespoły budynków, procesy produkcyjne, a także transport. Szczegółowo sprawdzany jest stan techniczny obiektu – instalacje przemysłowe, urządzenia grzewcze i chłodnicze, instalacja elektryczna, system wentylacji oraz izolacyjność termiczna przegród zewnętrznych. Analizowane są elementy mające wpływ na zużycie energii oraz możliwości poprawy efektywności energetycznej. Audyt energetyczny jest badaniem wieloetapowym. Najpierw zbierane są dane o obiekcie i działalności przedsiębiorstwa, następnie przeprowadzana jest wizja lokalna oraz pomiary w terenie, po których następuje analiza wyników energetycznych. Audyt kończy się sporządzeniem raportu, który zwykle obejmuje:

• opis stanu istniejącego obiektu lub instalacji,
• analizę bieżącego zużycia energii,
• proponowane warianty modernizacji,
• analizę ekonomiczną poszczególnych wariantów,
• szacowany okres zwrotu inwestycji,
• prognozowane oszczędności energii po wdrożeniu rekomendacji.

W praktyce audyt energetyczny najczęściej wskazuje działania takie jak docieplenie przegród zewnętrznych, wymianę okien, modernizację źródła ciepła, wymianę oświetlenia na energooszczędne, modernizację systemu wentylacji wraz z odzyskiem ciepła czy wdrożenie automatyki budynkowej – dobór konkretnych rekomendacji zależy jednak każdorazowo od stanu wyjściowego ocenianego obiektu.

Kto musi wykonywać audyt energetyczny przedsiębiorstwa?

Podstawą prawną, na mocy której wprowadzono obowiązek audytów energetycznych przedsiębiorstw, jest ustawa z dnia 20 maja 2016 r. o efektywności energetycznej. Obowiązek ten dotyczy dużych przedsiębiorstw – czyli zatrudniających co najmniej 250 osób, lub takich, których roczny obrót netto ze sprzedaży przekracza 50 milionów euro, a jednocześnie całkowita roczna suma bilansowa przekracza 43 mln euro. Mikroprzedsiębiorstwa oraz małe i średnie firmy są z tego obowiązku wyłączone. Audyt energetyczny przedsiębiorstwa trzeba przeprowadzać co najmniej raz na 4 lata. Z obowiązku cyklicznego audytu zwolnione są przedsiębiorstwa, które wdrożyły certyfikowany system zarządzania energią zgodny z normą PN-EN ISO 50001, obejmujący audyt energetyczny przeprowadzony zgodnie z wymaganiami tej normy. Ustawa o efektywności energetycznej nie ustanawia odrębnych, państwowych uprawnień audytora energetycznego przedsiębiorstwa – wymaga jedynie, aby pomiary i analizę wykonała osoba lub podmiot posiadający odpowiednią wiedzę techniczną, doświadczenie oraz kwalifikacje umożliwiające przeprowadzenie audytu zgodnie z wymaganiami ustawy, zachowujący przy tym niezależność od ocenianej działalności. Audyt może wykonać zarówno zewnętrzny podmiot, jak i wewnętrzny audytor zatrudniony w firmie, o ile nie jest on bezpośrednio zaangażowany w działalność będącą przedmiotem audytu. Inaczej jest w przypadku audytów sporządzanych na potrzeby konkretnych programów dofinansowań, np. Czystego Powietrza – tam wymagane kwalifikacje wynikają z regulaminu danego programu, a nie z samej ustawy o efektywności energetycznej. Warto mieć na uwadze, że unijna dyrektywa 2023/1791 w sprawie efektywności energetycznej (EED) przewiduje stopniowe przejście od kryteriów wielkości przedsiębiorstwa do kryteriów opartych na rzeczywistym rocznym zużyciu energii. Szczegółowe terminy i progi wdrożenia tych zmian w polskim porządku prawnym warto na bieżąco weryfikować u doradcy energetycznego lub bezpośrednio na stronie Urzędu Regulacji Energetyki, ponieważ przepisy w tym zakresie są aktualnie modyfikowane.

Kary za brak audytu energetycznego

Za brak przeprowadzenia obowiązkowego audytu energetycznego Prezes Urzędu Regulacji Energetyki może nałożyć na przedsiębiorstwo karę pieniężną w wysokości do 5% przychodu osiągniętego w poprzednim roku podatkowym. Wysokość kary ustalana jest w ramach uznania administracyjnego, z uwzględnieniem skali naruszenia. Przedsiębiorca ma też obowiązek zawiadomić Prezesa URE o przeprowadzonym audycie w terminie 30 dni od jego zakończenia oraz przechowywać dokumentację związaną z audytem przez określony w przepisach czas, na potrzeby ewentualnej kontroli.

Audyt energetyczny – jakie korzyści może przynieść?

Choć audyt energetyczny przedsiębiorstwa bywa czasochłonny i wiąże się z kosztem, nie warto traktować go wyłącznie jako przykrego obowiązku. Koszt audytu zależy każdorazowo od wielkości ocenianego obiektu, jego przeznaczenia oraz zakresu opracowania, dlatego warto go zweryfikować indywidualnie u wybranego audytora lub firmy audytorskiej. W zamian otrzymuje się wartościowe zestawienie planowanych wydatków i spodziewanych oszczędności związanych z modernizacją, wraz z szacowanym czasem zwrotu poniesionych nakładów. Jeśli audyt wykaże, że przedsiębiorstwo jest nieefektywne energetycznie na wielu płaszczyznach, wdrożenie zalecanych działań może przynieść realne korzyści finansowe. W dłuższej perspektywie oszczędności wynikające z wprowadzonych usprawnień mogą przewyższyć koszt samej usługi audytowej oraz wdrożenia rekomendowanych zmian. Warto podkreślić, że sam audyt nie nakłada obowiązku wdrożenia wskazanych w nim działań – to właściciel obiektu lub przedsiębiorca decyduje, które z zaproponowanych rekomendacji zrealizować i w jakiej kolejności, kierując się m.in. opłacalnością poszczególnych wariantów wskazaną w raporcie.

Audyt energetyczny domu jednorodzinnego

Audyt energetyczny bywa też wymagany dla domów jednorodzinnych, gdy właściciel ubiega się o dofinansowanie z niektórych programów wspierających termomodernizację. Wymóg ten zależy od konkretnego programu i wariantu dofinansowania – w części przypadków do złożenia wniosku wystarczy świadectwo charakterystyki energetycznej, natomiast dla kompleksowej termomodernizacji, np. w programie Czyste Powietrze, audyt energetyczny jest obowiązkowym załącznikiem potwierdzającym osiągnięcie wymaganych wskaźników redukcji zapotrzebowania na energię. Programy tego typu zwykle przewidują częściowe dofinansowanie kosztu samego audytu, jednak wysokość tego wsparcia jest ograniczona kwotowo i zależy od poziomu dochodowego wnioskodawcy – im wyższy poziom dofinansowania, do jakiego kwalifikuje się dana osoba, tym większa część kosztu audytu może zostać zrefundowana, ale zwrot nie zawsze pokrywa całość wydatku, zwłaszcza jeśli rzeczywisty koszt usługi przekracza obowiązujący limit dotacji. Dokładne, aktualne stawki dofinansowania do audytu warto każdorazowo zweryfikować w regulaminie danego programu, ponieważ mogą się zmieniać wraz z kolejnymi edycjami. Jeśli planujesz termomodernizację i zastanawiasz się, czy w Twoim przypadku wystarczy świadectwo energetyczne, czy konieczny będzie pełny audyt, sprawdź ofertę świadectw energetycznych KEDAR – pomożemy ustalić, jaki zakres dokumentacji będzie potrzebny w Twojej sytuacji.

Najczęściej zadawane pytania o audyt energetyczny

Czym różni się audyt energetyczny od świadectwa charakterystyki energetycznej?

Świadectwo charakterystyki energetycznej nie wymaga obowiązkowej wizji lokalnej i można je sporządzić na podstawie kompletnej dokumentacji, natomiast audyt energetyczny wymaga zasadniczo wizji lokalnej na miejscu, jest bardziej szczegółowy i zawiera dodatkowo zalecenia modernizacyjne oraz analizę ekonomiczną.

Czy małe firmy muszą wykonywać audyt energetyczny?

Nie, obowiązek dotyczy wyłącznie dużych przedsiębiorstw spełniających ustawowe kryteria zatrudnienia lub wielkości finansowej. Mikroprzedsiębiorstwa oraz małe i średnie firmy są z tego obowiązku zwolnione.

Ile trwa audyt energetyczny?

Czas realizacji zależy od wielkości i złożoności ocenianego obiektu lub przedsiębiorstwa – im więcej instalacji i procesów podlega ocenie, tym więcej czasu wymaga zarówno wizja lokalna, jak i późniejsza analiza wyników oraz przygotowanie raportu.

Jak często trzeba przeprowadzać audyt energetyczny przedsiębiorstwa?

Co najmniej raz na 4 lata, chyba że firma wdrożyła certyfikowany system zarządzania energią zgodny z normą PN-EN ISO 50001, który zwalnia z tego cyklicznego obowiązku.

Kto może przeprowadzić audyt energetyczny przedsiębiorstwa?

Osoba lub podmiot posiadający odpowiednią wiedzę techniczną, doświadczenie oraz kwalifikacje umożliwiające przeprowadzenie audytu zgodnie z wymaganiami ustawy o efektywności energetycznej, zachowujący niezależność od ocenianej działalności – ustawa nie przewiduje w tym zakresie odrębnych, państwowych uprawnień, w odróżnieniu od audytów wykonywanych na potrzeby konkretnych programów dofinansowań.

Czy audyt energetyczny oznacza obowiązek wykonania modernizacji?

Nie. Audyt wskazuje możliwości poprawy efektywności energetycznej i ich opłacalność, natomiast decyzję o realizacji konkretnej inwestycji podejmuje właściciel obiektu lub przedsiębiorca.

Czy audyt energetyczny można wykorzystać przy planowaniu remontu?

Tak. Audyt pozwala określić kolejność działań modernizacyjnych i wskazać rozwiązania przynoszące największe oszczędności energii, co ułatwia zaplanowanie zakresu i harmonogramu remontu.

Czy audyt energetyczny domu jest zawsze wymagany przy dofinansowaniu do termomodernizacji?

Nie zawsze – zależy to od konkretnego programu i wariantu dofinansowania. W niektórych przypadkach wystarczające jest świadectwo charakterystyki energetycznej, a audyt staje się obowiązkowy dopiero przy ubieganiu się o dotację na kompleksową termomodernizację.

Czy koszt audytu energetycznego domu jest w pełni refundowany?

Nie zawsze w pełni – dofinansowanie do kosztu audytu jest zwykle ograniczone kwotowo i zależy od poziomu dochodowego wnioskodawcy, dlatego przy wyższym rzeczywistym koszcie usługi część wydatku może pozostać po stronie właściciela nieruchomości.