Świadectwo energetyczne – co można z niego odczytać?

Na świadectwie charakterystyki energetycznej znajduje się wiele wartościowych informacji o budynku. Ich odczytanie może jednak sprawiać trudność, ponieważ są ukryte pod oznaczeniami, które na pierwszy rzut oka wyglądają dość obco – EP, EU, EK. Wyjaśniamy, co oznaczają poszczególne wskaźniki, skąd biorą się różnice między nimi i jak odczytać drugą stronę świadectwa dotyczącą struktury zużycia energii.

Wskaźnik EP – zapotrzebowanie na nieodnawialną energię pierwotną

EP to symbol rocznego zapotrzebowania budynku na nieodnawialną energię pierwotną. Wskazuje, w jakim stopniu dany budynek korzysta z zasobów nieodnawialnych planety – im niższa wartość EP, tym budynek jest bardziej energooszczędny i mniej obciąża środowisko. To właśnie EP jest wskaźnikiem wykorzystywanym przede wszystkim do oceny zgodności budynku z wymaganiami przepisów techniczno-budowlanych – jego maksymalna dopuszczalna wartość dla nowo projektowanych budynków jest wprost określona w warunkach technicznych. Wskaźnik wyraża ilość energii przypadającą na metr kwadratowy ogrzewanej powierzchni netto, oznaczanej jako Af. Mnożąc EP przez Af, otrzymujemy roczną liczbę kilowatogodzin nieodnawialnej energii pierwotnej zużywanej przez budynek. Warto zapamiętać, że Af oznacza powierzchnię ogrzewaną netto, a nie powierzchnię użytkową widniejącą w opisie technicznym lokalu czy w umowie – te dwie wartości mogą się różnić, co bywa źródłem nieporozumień przy porównywaniu budynków. Zbiór aktualnych wymogów i norm dotyczących projektowania, budowy i użytkowania budynków, w tym maksymalnych dopuszczalnych wartości EP oraz wymagań co do izolacyjności termicznej ścian, okien i innych przegród budowlanych, znajduje się w rozporządzeniu w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie – potocznie zwanym WT2021.

Wskaźnik EU – zapotrzebowanie na energię użytkową

Wskaźnik EU to roczne zapotrzebowanie na energię użytkową przypadające na metr kwadratowy powierzchni ogrzewanej. Energia użytkowa to energia, która jest faktycznie potrzebna do ogrzewania, podgrzania wody użytkowej, wentylacji i chłodzenia, a w przypadku budynków niemieszkalnych – także do oświetlenia. Innymi słowy, jest to energia efektywnie wykorzystana, bez uwzględnienia strat powstających w instalacjach. Do obliczenia zapotrzebowania na energię użytkową potrzebne są dane techniczne budynku oraz znajomość norm i warunków użytkowania, dlatego wskaźnik ten wyznacza się metodą obliczeniową, a nie na podstawie samych rachunków za energię.

Wskaźnik EK – zapotrzebowanie na energię końcową

Wskaźnik EK określa wielkość rocznego zapotrzebowania na energię końcową w przeliczeniu na metr kwadratowy powierzchni ogrzewanej. To wartość obejmująca zapotrzebowanie na energię użytkową powiększone o straty energii w systemach instalacyjnych – a więc z uwzględnieniem sprawności ogrzewania, wentylacji czy przygotowania ciepłej wody. EK wskazuje, ile energii trzeba faktycznie dostarczyć do budynku, aby mógł być normalnie użytkowany, i to właśnie na jej podstawie wystawiane są rachunki za energię. Gdyby wszystkie instalacje w budynku były w pełni sprawne, energia użytkowa (EU) byłaby równa energii końcowej (EK). W praktyce sprawność systemów jest zawsze niższa niż 100%, dlatego EK jest wyższe od EU. Przykładowo – jeśli całkowita sprawność systemu grzewczego wynosiłaby 50%, budynek musiałby pobrać dwukrotność energii użytkowej w postaci energii końcowej, aby pokryć rzeczywiste zapotrzebowanie. Sprawność systemu grzewczego zależy od wielu elementów instalacji – rodzaju źródła ciepła, stanu technicznego instalacji rozprowadzającej ciepło, jakości izolacji przewodów czy sposobu regulacji temperatury w poszczególnych pomieszczeniach. Im więcej strat na poszczególnych etapach – wytwarzania, przesyłu, regulacji i emisji ciepła w pomieszczeniu – tym większa różnica między EU a EK. Z punktu widzenia właściciela budynku to właśnie EK ma bezpośrednie przełożenie na wysokość rachunków, dlatego przy porównywaniu ofert różnych systemów grzewczych warto zwracać uwagę nie tylko na koszt instalacji, ale też na jej deklarowaną sprawność.

Druga strona świadectwa – źródła i struktura zużycia energii

Na drugiej stronie świadectwa energetycznego rozwinięta jest kwestia zapotrzebowania nieruchomości na energię. Zawarto tam informacje, jakie nośniki są źródłem energii dla budynku – np. energia elektryczna, gaz ziemny czy węgiel kamienny – i w jakiej ilości są wykorzystywane. Z tej części świadectwa można też odczytać, jaki procent całkowitego zapotrzebowania przypada na ogrzewanie, jaki na podgrzanie wody użytkowej, a jaki na pracę urządzeń pomocniczych, takich jak pompy obiegowe czy wentylatory. Ta część dokumentu jest szczególnie przydatna przy porównywaniu różnych wariantów źródła ciepła na etapie projektowania lub modernizacji budynku, ponieważ pokazuje realny udział poszczególnych obszarów w całkowitym zapotrzebowaniu na energię. Jeśli większość zapotrzebowania przypada na ogrzewanie, inwestycja w lepszą izolację przegród lub wymianę źródła ciepła przyniesie większe oszczędności niż np. modernizacja samej instalacji ciepłej wody użytkowej. Warto też zwrócić uwagę na udział energii elektrycznej zużywanej przez urządzenia pomocnicze – pompy, wentylatory czy automatykę – ponieważ przy niewielkiej mocy tych urządzeń ich łączny udział w rachunkach bywa zaskakująco wysoki.

Współczynnik nakładu nieodnawialnej energii pierwotnej (wi)

Aby przeliczyć energię końcową (EK) na energię pierwotną (EP), stosuje się współczynnik nakładu nieodnawialnej energii pierwotnej wi, który zależy od rodzaju nośnika energii wykorzystywanego do ogrzewania budynku. Wartości tego współczynnika określa rozporządzenie w sprawie metodologii wyznaczania charakterystyki energetycznej budynku. Ogrzewając gazem ziemnym, energię końcową mnoży się przez współczynnik 1,1. Przy ogrzewaniu prądem z sieci elektroenergetycznej (produkcja mieszana) współczynnik wynosi 2,5. W przypadku energii słonecznej, wiatrowej czy geotermalnej wykorzystywanej bezpośrednio na miejscu współczynnik wynosi 0,0, ponieważ nie wiąże się z żadnym nakładem energii nieodnawialnej. Z powyższych wartości wynika, że budynek ogrzewany wyłącznie prądem z sieci, bez wsparcia instalacji fotowoltaicznej czy pompy ciepła zasilanej OZE, może uzyskać stosunkowo wysoki wskaźnik EP nawet przy niewielkim zużyciu energii końcowej – ze względu na wysoki współczynnik nakładu dla energii elektrycznej. Dlatego przy ocenie efektywności energetycznej budynku warto patrzeć nie tylko na EK (bezpośrednio przekładające się na rachunki), ale też na EP, które lepiej odzwierciedla wpływ budynku na środowisko.

Świadectwo energetyczne przy odbiorze mieszkania lub domu

Jeśli odbierasz mieszkanie lub dom i chcesz sprawdzić, czy jego rzeczywisty stan techniczny – izolacyjność przegród, szczelność stolarki, stan instalacji – odpowiada parametrom założonym w projekcie i świadectwie energetycznym, warto zlecić to specjalistom – sprawdź naszą ofertę odbiorów technicznych mieszkań i domów. Rzetelny odbiór pozwala wychwycić usterki, które w przyszłości mogłyby negatywnie wpłynąć na rzeczywiste zużycie energii przez budynek.

Podsumowanie

Świadectwo charakterystyki energetycznej zawiera trzy powiązane ze sobą wskaźniki: EU (energia użytkowa, faktycznie potrzebna do ogrzewania i przygotowania ciepłej wody), EK (energia końcowa, którą trzeba dostarczyć do budynku, uwzględniająca straty w instalacjach i stanowiąca podstawę rachunków) oraz EP (nieodnawialna energia pierwotna, uwzględniająca dodatkowo współczynnik nakładu zależny od rodzaju nośnika energii). Wszystkie odnoszą się do powierzchni ogrzewanej netto (Af), a nie do powierzchni użytkowej lokalu. Druga strona świadectwa pokazuje strukturę zużycia energii według nośników i przeznaczenia, co pozwala ocenić, na czym budynek zużywa najwięcej energii i gdzie tkwi potencjał do oszczędności.

FAQ – Często zadawane pytania o wskaźniki na świadectwie energetycznym

Czym różni się wskaźnik EP od EK?

EK to energia końcowa – ilość energii, jaką trzeba dostarczyć do budynku, uwzględniająca straty w instalacjach; na jej podstawie wystawiane są rachunki. EP to energia pierwotna – wartość EK pomnożona dodatkowo przez współczynnik nakładu nieodnawialnej energii pierwotnej, zależny od rodzaju nośnika energii. EP jest zawsze wyższe lub równe EK.

Dlaczego wskaźniki EP, EU i EK odnoszą się do powierzchni Af, a nie do powierzchni użytkowej?

Powierzchnia Af to ogrzewana powierzchnia netto, wyznaczana według odrębnych zasad niż powierzchnia użytkowa podawana w umowie czy opisie technicznym lokalu. Wskaźniki energetyczne muszą odnosić się do faktycznie ogrzewanej powierzchni, ponieważ to ona determinuje zapotrzebowanie budynku na energię – dlatego wartości EP, EU i EK z różnych świadectw można porównywać tylko przy świadomości tej różnicy.

Czym jest współczynnik nakładu nieodnawialnej energii pierwotnej wi?

To współczynnik służący do przeliczenia energii końcowej na energię pierwotną, zależny od rodzaju nośnika energii wykorzystywanego w budynku. Dla gazu ziemnego i większości paliw kopalnych wynosi 1,1, dla energii elektrycznej z sieci – 2,5, a dla energii słonecznej, wiatrowej i geotermalnej wykorzystywanej na miejscu – 0,0.

Dlaczego ogrzewanie prądem daje wyższy wskaźnik EP niż ogrzewanie gazem przy tym samym zużyciu energii końcowej?

Ponieważ współczynnik nakładu nieodnawialnej energii pierwotnej dla energii elektrycznej z sieci (2,5) jest znacznie wyższy niż dla gazu ziemnego (1,1). Przy tej samej wartości energii końcowej budynek ogrzewany prądem uzyska więc wyższy, mniej korzystny wskaźnik EP niż budynek ogrzewany gazem – chyba że energia elektryczna pochodzi bezpośrednio z instalacji OZE na miejscu.

Co pokazuje druga strona świadectwa energetycznego?

Druga strona świadectwa przedstawia strukturę zapotrzebowania budynku na energię – jakie nośniki energii są wykorzystywane (np. energia elektryczna, gaz ziemny, węgiel) i w jakiej ilości, a także jaki procent całkowitego zapotrzebowania przypada na ogrzewanie, podgrzanie wody użytkowej oraz pracę urządzeń pomocniczych instalacji.

Co to jest WT2021 i jaki ma związek ze świadectwem energetycznym?

WT2021 to potoczne określenie rozporządzenia w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. Określa ono m.in. maksymalne dopuszczalne wartości wskaźnika EP dla nowo projektowanych budynków oraz wymagania dotyczące izolacyjności termicznej ścian, okien i innych przegród – parametry te mają bezpośredni wpływ na wynik obliczeń przedstawionych na świadectwie energetycznym.